สินทรัพย์ถาวรและค่าเสื่อมราคา — คู่มือ SME

ซื้อเครื่องคอมพิวเตอร์มาเครื่องหนึ่งราคา ฿35,000.00 — บันทึกเป็น "ค่าใช้จ่าย" ทันทีดีไหม? หรือต้อง "ตั้งเป็นสินทรัพย์" แล้วทยอยตัดเป็นค่าเสื่อม? คำถามแบบนี้เป็นเรื่องที่เจ้าของ SME สงสัยกันแทบทุกราย

บทความนี้ทีม WACC Service Limited จะอธิบายเรื่อง สินทรัพย์ถาวร (Fixed Assets / PPE) และ ค่าเสื่อมราคา (Depreciation) ให้เข้าใจง่าย — ครอบคลุมทั้งมาตรฐานบัญชี (TFRS for NPAEs) และมาตรฐานภาษี (พ.ร.ฎ.145)

1. อะไรคือสินทรัพย์ถาวร (Fixed Assets)?

สินทรัพย์ถาวร หรือ ที่ดิน อาคาร และอุปกรณ์ (Property, Plant & Equipment / PPE) ตาม TFRS for NPAEs บทที่ 10 หมายถึง สินทรัพย์ที่:

มีตัวตน (Tangible) — จับต้องได้

มีไว้ใช้ ในการผลิต/จำหน่ายสินค้า/บริการ หรือเพื่อบริหารงาน — ไม่ใช่เพื่อขายต่อ

คาดว่าจะใช้ประโยชน์ได้นานกว่า 1 ปี

มีมูลค่าที่วัดได้อย่างน่าเชื่อถือ

เกณฑ์มูลค่าขั้นต่ำ (Capitalization Threshold)

ในทางปฏิบัติ ทุกบริษัทต้องกำหนด "นโยบายมูลค่าขั้นต่ำ" สำหรับการบันทึกเป็นสินทรัพย์ — เพราะถ้าจะตั้งสมุดบัญชีสำหรับปากกา ฿20.00 ก็คงไม่คุ้ม

เกณฑ์ที่นิยมใช้กัน:

| ขนาดกิจการ | เกณฑ์มูลค่าที่นิยม |

|-----------|----------------|

| SME ขนาดเล็ก | ฿5,000.00 ต่อรายการ |

| SME ขนาดกลาง | ฿10,000.00 ต่อรายการ |

| ธุรกิจขนาดใหญ่ | ฿20,000.00 - ฿50,000.00 ต่อรายการ |

หลักการ: เกณฑ์ต้องเป็น "นโยบายบัญชีของบริษัท" ที่กำหนดไว้ล่วงหน้าและใช้ต่อเนื่อง — ไม่ใช่ตัดสินใจเป็นรายการ

ตัวอย่างที่เป็น/ไม่เป็นสินทรัพย์ถาวร

| ✓ เป็น Fixed Asset | ✗ ไม่ใช่ Fixed Asset |

|---|---|

| คอมพิวเตอร์ ฿30,000.00 | ปากกา/กระดาษ A4 |

| รถยนต์บริษัท ฿800,000.00 | น้ำมันรถ (ค่าใช้จ่าย) |

| เครื่องจักร ฿500,000.00 | วัตถุดิบ (Inventory) |

| เครื่องปรับอากาศ ฿25,000.00 | สินค้าสำเร็จรูป (Inventory) |

| โต๊ะ-เก้าอี้สำนักงาน ฿15,000.00 | ค่าซ่อมเล็กน้อย |

| อาคาร/ที่ดิน | ค่าโทรศัพท์มือถือเช่ารายเดือน |

2. ค่าเสื่อมราคา (Depreciation) คืออะไร?

Depreciation คือ การกระจายต้นทุนของสินทรัพย์ไปตามอายุการใช้งาน — หลักคิดง่ายๆ คือ ถ้าซื้อเครื่องจักรใช้ได้ 10 ปี ก็ควรปันส่วนต้นทุนเป็นค่าใช้จ่ายปีละนิดๆ เป็นเวลา 10 ปี ไม่ใช่ปาดเป็นค่าใช้จ่ายปีเดียวทั้งก้อน

หลักการนี้สอดคล้องกับ Matching Principle ของบัญชี — รายได้ที่ได้จากการใช้เครื่องจักรเกิดขึ้นทุกปี ค่าใช้จ่ายก็ควรเกิดขึ้นทุกปีด้วย

องค์ประกอบของการคิดค่าเสื่อม

Cost (ราคาทุน): ราคาซื้อ + ค่าขนส่ง + ค่าติดตั้ง + ค่าทดสอบ (สินทรัพย์พร้อมใช้งาน)

Useful Life (อายุการใช้งาน): คาดว่าจะใช้กี่ปี

Residual Value (มูลค่าคงเหลือ): ราคาที่คาดว่าจะขายได้ปลายอายุ (มักประมาณเป็น ฿0.00 หรือ 1 บาทเชิงสัญลักษณ์)

Depreciation Method (วิธีคิด): เส้นตรง / ลดน้อยถอยลง / ผลรวมของจำนวนปี

3. Useful Life ของสินทรัพย์แต่ละประเภท

ในทางปฏิบัติ SME ส่วนใหญ่ ใช้อัตราตามกฎหมายภาษี เพื่อความสะดวก ไม่ต้องคำนวณ 2 ชุด

อัตราตามพระราชกฤษฎีกา ฉบับที่ 145 (กรมสรรพากร)

| ประเภทสินทรัพย์ | อัตราสูงสุดต่อปี | Useful Life โดยประมาณ |

|---------------|-----------------|---------------------|

| อาคารถาวร | 5% | 20 ปี |

| อาคารชั่วคราว | 100% | 1 ปี |

| ที่ดิน | 0% (ไม่คิดค่าเสื่อม) | — |

| เครื่องจักร | 20% | 5 ปี (ขั้นต่ำ) |

| คอมพิวเตอร์ (Hardware) | 33.33% (3 ปี) หรือ 40% สำหรับ SME ภายใต้เงื่อนไข | 3 ปี |

| โปรแกรมคอมพิวเตอร์ | 33.33% (3 ปี) หรือตามอายุสัญญา | 3 ปี |

| ยานพาหนะ (รถยนต์ไม่เกิน 10 ที่นั่ง) | 20% | 5 ปี (จำกัดต้นทุนหักภาษีไม่เกิน ฿1,000,000.00) |

| ยานพาหนะอื่น (รถบรรทุก, รถบัส) | 20% | 5 ปี |

| เครื่องตกแต่ง/อุปกรณ์สำนักงาน | 20% | 5 ปี |

| สินทรัพย์ไม่มีตัวตน (เช่น ลิขสิทธิ์) | 10% หรือตามอายุสัญญา | 10 ปี |

ข้อจำกัดสำคัญ: รถยนต์นั่งส่วนบุคคลไม่เกิน 10 ที่นั่ง สรรพากรจำกัดต้นทุนที่หักค่าเสื่อมได้ ไม่เกิน ฿1,000,000.00 — ส่วนเกินกินค่าเสื่อมไม่ได้ในทางภาษี (แม้บัญชีจะบันทึกได้เต็ม)

มาตรฐานบัญชี vs มาตรฐานภาษี

| ประเด็น | TFRS for NPAEs | ภาษี (พ.ร.ฎ.145) |

|--------|---------------|----------------|

| Useful Life | ตามที่กิจการประมาณตามจริง | ตามอัตราที่กฎหมายกำหนด |

| วิธีคิด | เส้นตรง, ลดน้อยถอยลง, หรืออื่นๆ ที่เหมาะสม | เส้นตรงเป็นหลัก (อนุญาตวิธีอื่นได้) |

| Residual Value | ต้องประเมินตามจริง | ไม่ได้กำหนดบังคับ |

| Review ทุกปี | ต้องทบทวน อายุการใช้งานและวิธี | ใช้คงที่ |

ตาม TFRS for NPAEs บทที่ 10 ย่อหน้า 10.27 กิจการต้องทบทวนอายุการใช้งานและมูลค่าคงเหลือ อย่างน้อยทุกสิ้นรอบบัญชี — ถ้าเปลี่ยนแปลงให้ปรับเป็นอนาคต (Prospective)

ในทางปฏิบัติ SME ส่วนใหญ่ใช้อัตราเดียวกันทั้งบัญชีและภาษี เพื่อหลีกเลี่ยงการคำนวณ 2 ชุด (ซึ่งอาจสร้าง Temporary Difference ที่ NPAEs ไม่ต้องบันทึก Deferred Tax อยู่แล้ว)

4. วิธีคิดค่าเสื่อมราคา

4.1 วิธีเส้นตรง (Straight-Line Method)

สูตร:

ค่าเสื่อมต่อปี = (ราคาทุน - มูลค่าคงเหลือ) / อายุการใช้งาน

ตัวอย่าง: ซื้อเครื่องจักร ฿500,000.00 อายุ 10 ปี ไม่มีมูลค่าคงเหลือ

ค่าเสื่อมต่อปี = (500,000 - 0) / 10 = ฿50,000.00 ต่อปี

ค่าเสื่อมจะเท่ากันทุกปี เป็น ฿50,000.00 ต่อปี เป็นเวลา 10 ปี

ข้อดี: คำนวณง่าย เข้าใจง่าย เป็นวิธีที่ TFRS for NPAEs และกรมสรรพากรนิยม

ข้อเสีย: ไม่สะท้อนการเสื่อมจริงของบางสินทรัพย์ที่เสื่อมเร็วในช่วงต้น (เช่น คอมพิวเตอร์)

4.2 วิธีลดน้อยถอยลง (Declining Balance Method)

สูตร:

ค่าเสื่อมปีนั้น = มูลค่าตามบัญชี ณ ต้นปี × อัตราคงที่

โดย "อัตราคงที่" มักเป็น 2 เท่าของอัตราเส้นตรง (Double Declining Balance)

ตัวอย่าง: เครื่องจักร ฿500,000.00 อายุ 10 ปี → อัตราเส้นตรง = 10% → DDB = 20%

| ปี | มูลค่าต้นปี | ค่าเสื่อมปีนั้น (20%) | มูลค่าปลายปี |

|---|------------|-------------------|-----------|

| 1 | 500,000.00 | 100,000.00 | 400,000.00 |

| 2 | 400,000.00 | 80,000.00 | 320,000.00 |

| 3 | 320,000.00 | 64,000.00 | 256,000.00 |

| 4 | 256,000.00 | 51,200.00 | 204,800.00 |

| 5 | 204,800.00 | 40,960.00 | 163,840.00 |

| ... | ... | ... | ... |

ข้อดี: สะท้อนการเสื่อมจริงของสินทรัพย์เทคโนโลยี

ข้อเสีย: คำนวณซับซ้อน, สรรพากรมีข้อกำหนดเพิ่มเติมในการใช้ และมักไม่นิยมใน SME

4.3 วิธีผลรวมจำนวนปี (Sum-of-the-Years' Digits)

สูตร:

ค่าเสื่อมปีนั้น = (ราคาทุน - มูลค่าคงเหลือ) × (ปีคงเหลือ / SYD)
SYD = n(n+1)/2

ตัวอย่าง สินทรัพย์อายุ 5 ปี → SYD = 5×6/2 = 15

| ปี | ปีคงเหลือ | สัดส่วน | ค่าเสื่อม |

|---|---------|--------|---------|

| 1 | 5 | 5/15 | 33.33% |

| 2 | 4 | 4/15 | 26.67% |

| 3 | 3 | 3/15 | 20.00% |

| 4 | 2 | 2/15 | 13.33% |

| 5 | 1 | 1/15 | 6.67% |

ข้อสังเกต: SYD ไม่ค่อยใช้ในไทยเพราะคำนวณซับซ้อนและสรรพากรไม่เป็นมิตร

สรุป: SME ส่วนใหญ่ใช้ Straight-Line

TFRS for NPAEs อนุญาตทุกวิธี แต่ในทางปฏิบัติ เกือบ 100% ของ SME ในไทยใช้วิธีเส้นตรง เพราะ:

ง่าย คำนวณได้เอง

สรรพากรยอมรับโดยไม่มีปัญหา

สอดคล้องกับอัตราใน พ.ร.ฎ.145

ไม่สร้าง Temporary Difference ที่ซับซ้อน

5. ตัวอย่างคำนวณเต็มรูปแบบ — เครื่องจักร ฿500,000.00

สถานการณ์: บริษัท ABC ซื้อเครื่องจักรในวันที่ 01-04-2569 ราคา ฿500,000.00 อายุการใช้งาน 10 ปี ใช้วิธีเส้นตรง ไม่มีมูลค่าคงเหลือ

ค่าเสื่อมต่อปีเต็ม = 500,000 / 10 = ฿50,000.00

ปีแรก (2569) — คิดตามสัดส่วนเดือนที่ใช้

ใช้ 9 เดือน (เมษายน-ธันวาคม)

ค่าเสื่อมปี 2569 = 50,000 × (9/12) = ฿37,500.00

JV บันทึกเมื่อซื้อ (01-04-2569):

Dr. เครื่องจักร                   500,000.00
    Cr. เงินสด/เจ้าหนี้                    500,000.00

JV บันทึกค่าเสื่อม ณ 31-12-2569:

Dr. ค่าเสื่อมราคา — เครื่องจักร     37,500.00
    Cr. ค่าเสื่อมสะสม — เครื่องจักร       37,500.00

ตารางค่าเสื่อมเต็ม 10 ปี

| ปี | ค่าเสื่อมปีนั้น | ค่าเสื่อมสะสม | มูลค่าตามบัญชี |

|---|------------|-----------|------------|

| 2569 (9 เดือน) | 37,500.00 | 37,500.00 | 462,500.00 |

| 2570 | 50,000.00 | 87,500.00 | 412,500.00 |

| 2571 | 50,000.00 | 137,500.00 | 362,500.00 |

| 2572 | 50,000.00 | 187,500.00 | 312,500.00 |

| 2573 | 50,000.00 | 237,500.00 | 262,500.00 |

| 2574 | 50,000.00 | 287,500.00 | 212,500.00 |

| 2575 | 50,000.00 | 337,500.00 | 162,500.00 |

| 2576 | 50,000.00 | 387,500.00 | 112,500.00 |

| 2577 | 50,000.00 | 437,500.00 | 62,500.00 |

| 2578 | 50,000.00 | 487,500.00 | 12,500.00 |

| 2579 (3 เดือน) | 12,500.00 | 500,000.00 | 0.00 |

ข้อสังเกต: ปีสุดท้ายเหลือ 3 เดือน ค่าเสื่อม = 50,000 × (3/12) = ฿12,500.00 ตัดให้พอดีถึงศูนย์

6. ทะเบียนสินทรัพย์ (Fixed Asset Register)

ทุกบริษัทต้องมี ทะเบียนสินทรัพย์ถาวร ที่บันทึกรายละเอียดของสินทรัพย์ทุกชิ้น — ไม่ใช่แค่ดูง่าย แต่กฎหมายกำหนด (มาตรา 29 แห่ง พระราชบัญญัติการบัญชี พ.ศ. 2543) ว่ากิจการต้องเก็บรายละเอียดประกอบบัญชี

ข้อมูลที่ต้องมีในทะเบียน:

| Column | คำอธิบาย |

|--------|---------|

| เลขทะเบียน | รหัส unique เช่น FA-2569-001 |

| ชื่อ/รายละเอียด | เครื่องจักร CNC รุ่น XYZ |

| วันที่ซื้อ | 01-04-2569 |

| Supplier | บริษัท ABC จำกัด |

| เลขที่ใบกำกับภาษี | INV-2569-1234 |

| สถานที่ติดตั้ง | โรงงาน ลาดกระบัง ห้อง 3 |

| ราคาทุน | ฿500,000.00 |

| อายุการใช้งาน | 10 ปี |

| อัตราค่าเสื่อม | 10% |

| วิธีคิด | เส้นตรง |

| ค่าเสื่อมสะสม ณ ต้นปี | — |

| ค่าเสื่อมปีนั้น | ฿37,500.00 |

| ค่าเสื่อมสะสม ณ สิ้นปี | ฿37,500.00 |

| มูลค่าตามบัญชี | ฿462,500.00 |

| สถานะ | ใช้งาน / จำหน่ายแล้ว / สูญหาย |

แนะนำให้เก็บใน Excel หรือซอฟต์แวร์บัญชีที่รองรับ Asset Module — และทำการ ตรวจนับสินทรัพย์ (Physical Count) อย่างน้อยปีละครั้ง คล้ายกับการนับสต๊อก

7. การตัดจำหน่ายสินทรัพย์ (Disposal / Write-off)

เมื่อสินทรัพย์ ขาย, ทำลาย, สูญหาย, หรือเลิกใช้งาน ต้องตัดออกจากบัญชี — ไม่ใช่ปล่อยทิ้งให้ขึ้นในงบ

กรณี 1: ขายสินทรัพย์

ตัวอย่าง: ขายเครื่องจักรในข้อ 5 ตอนปี 2575 ขายได้ ฿300,000.00

ณ วันขาย:

มูลค่าตามบัญชี = ฿262,500.00

ราคาขาย = ฿300,000.00

กำไรจากการขาย = 300,000 - 262,500 = ฿37,500.00

JV ตัดจำหน่าย:

Dr. เงินสด/ลูกหนี้                300,000.00
Dr. ค่าเสื่อมสะสม — เครื่องจักร     237,500.00
    Cr. เครื่องจักร                       500,000.00
    Cr. กำไรจากการจำหน่ายสินทรัพย์         37,500.00

กรณี 2: ทำลาย/สูญหาย (Write-off)

ตัวอย่าง: เครื่องจักรเสียซ่อมไม่ได้ ขายเศษเหล็กได้ ฿5,000.00

JV:

Dr. เงินสด                          5,000.00
Dr. ค่าเสื่อมสะสม — เครื่องจักร     237,500.00
Dr. ขาดทุนจากการตัดจำหน่ายสินทรัพย์ 257,500.00
    Cr. เครื่องจักร                       500,000.00

ข้อควรระวังทางภาษี: การตัดจำหน่ายสินทรัพย์เป็นค่าใช้จ่ายที่หักภาษีได้ ต้องมีหลักฐาน เช่น รายงานการประชุม, หลักฐานการขายเศษซาก, หรือหลักฐานทำลาย — สรรพากรอาจขอตรวจ

กรณี 3: VAT จากการขายสินทรัพย์

หากบริษัทเป็นผู้ประกอบการ VAT (จดทะเบียน ภ.พ.20) การขายสินทรัพย์ต้องคิด VAT 7% และออกใบกำกับภาษี (ยกเว้นที่ดินและสินทรัพย์บางประเภทที่ได้รับยกเว้น)

8. ข้อผิดพลาดที่ SME ทำบ่อย

ลืมบันทึกค่าเสื่อมสิ้นปี — เสียโอกาสหักภาษีโดยไม่จำเป็น

บันทึกซ่อมแซมเป็นสินทรัพย์ — ค่าซ่อมเล็กน้อยควรเป็นค่าใช้จ่าย

บันทึกค่าใช้จ่ายเป็นสินทรัพย์ — เช่น ค่าฝึกอบรม ค่าโฆษณา (ไม่ควร capitalize)

ไม่มี Asset Register — ผู้สอบบัญชีหา serial number ไม่เจอ

ไม่นับสินทรัพย์จริง — สินทรัพย์ที่หายไปแล้วยังขึ้นในบัญชี

คำนวณค่าเสื่อมปีแรกเต็มปี ทั้งที่ซื้อกลางปี — ต้อง pro-rata ตามเดือน

รถยนต์นั่งเกิน ฿1 ล้าน ลืมบวกกลับส่วนเกินตอนคำนวณภาษี

สรุปสั้นๆ ก่อนจากกัน

Fixed Asset = ทรัพย์มีตัวตน ใช้ > 1 ปี มูลค่าเกินเกณฑ์ที่บริษัทกำหนด (มัก ฿5,000.00 ขึ้นไป)

ค่าเสื่อมราคา = กระจายต้นทุนตามอายุการใช้งาน

อัตราที่นิยม (ตาม พ.ร.ฎ.145): อาคาร 5%, เครื่องจักร 20%, คอมพิวเตอร์ 33.33%, รถยนต์ 20%

วิธีที่ใช้: SME 99% ใช้ เส้นตรง (Straight-Line) เพราะง่ายและสรรพากรยอมรับ

TFRS for NPAEs ให้ทบทวนอายุการใช้งานทุกสิ้นรอบ

ต้องมี Asset Register — กฎหมายบังคับ + ผู้สอบบัญชีตรวจ

Disposal: คำนวณกำไร/ขาดทุนจากการขาย + ตัด VAT ถ้าเป็นผู้จด VAT

รถยนต์นั่ง มีเพดานต้นทุนหักภาษี ฿1,000,000.00

ถ้าจัดระเบียบสินทรัพย์ดี = ปิดงบเร็ว + ผู้สอบไม่ขออะไรเพิ่ม + ภาษีถูกต้อง

---

มีเครื่องจักร/รถยนต์/อุปกรณ์เยอะแยะ จัดไม่ไหว? WACC ช่วยได้

ทีม WACC Service Limited ให้บริการบัญชีออนไลน์ทั่วประเทศไทย — ช่วยลูกค้า SME จัดทำทะเบียนสินทรัพย์ คำนวณค่าเสื่อม วางแผนภาษีจากการซื้อ-ขายสินทรัพย์ และจัดทำเอกสารประกอบให้ผู้สอบบัญชีตรวจอย่างสะดวก

บริการที่เกี่ยวข้อง:

จัดทำ Fixed Asset Register และคำนวณค่าเสื่อมราคารายเดือน/รายปี

วางแผนภาษีจากการลงทุนซื้อสินทรัพย์ (สิทธิประโยชน์ BOI/SME)

บันทึก Disposal และคำนวณ VAT จากการขายสินทรัพย์

ปิดงบประจำปีและประสานงานผู้สอบบัญชี

ปรึกษาฟรี — ทักมาที่ LINE @waccservice แจ้งจำนวนสินทรัพย์โดยประมาณ และประเภทธุรกิจ เราจะเสนอแพ็กเกจที่เหมาะสมให้ ไม่ว่าคุณจะอยู่จังหวัดใด สำนักงานหลักของเราอยู่ที่ภูเก็ต แต่บริการครอบคลุมทั่วประเทศ

บทความนี้เขียนโดยทีม WACC Service Limited อ้างอิงตาม TFRS for NPAEs บทที่ 10 (ที่ดิน อาคาร และอุปกรณ์), พระราชกฤษฎีกาออกตามความในประมวลรัษฎากร ฉบับที่ 145 พ.ศ. 2527 และมาตรา 65 ทวิ แห่งประมวลรัษฎากร ณ วันที่ 11-04-2569